Hợp Đồng Thử Việc: Hai Cách Ký, Hai Kết Quả Bảo Hiểm Xã Hội Khác Hẳn Nhau

Hai công ty cùng tuyển một kỹ sư, cùng cho thử việc 60 ngày, cùng trả 85% lương. Công ty A ký một bản hợp đồng thử việc riêng. Công ty B ghi nội dung thử việc thành một điều khoản trong hợp đồng lao động 12 tháng.

Cả hai đều làm đúng luật. Nhưng công ty B phải đóng bảo hiểm xã hội cho người này ngay từ ngày đầu thử việc, còn công ty A thì không.

Với người lao động, khác biệt còn lớn hơn: hai tháng thử việc ở công ty B được tính vào thời gian đóng bảo hiểm xã hội, ở công ty A thì không. Nếu trong hai tháng đó xảy ra tai nạn hoặc phát sinh nhu cầu về chế độ, khoảng trống này rất khó bù.

Điều 24 Bộ luật Lao động 2019 cho phép hai cách thỏa thuận thử việc. Cả hai đều hợp pháp, nhưng hệ quả về bảo hiểm xã hội, về quyền chấm dứt và về rủi ro khi có tranh chấp là khác nhau. Chọn cách nào nên là một quyết định có cân nhắc, không phải thói quen.

Trả Lời Nhanh

Bảng Tóm Tắt Nhanh

Những Tình Huống Thực Tế Thường Gặp

Ký hợp đồng thử việc riêng để né bảo hiểm xã hội, rồi kéo dài. Cách này hợp pháp trong giới hạn thời gian luật cho phép. Vấn đề phát sinh khi doanh nghiệp gia hạn thử việc, ký lại lần hai, hoặc để người lao động làm tiếp sau khi hết hạn mà không ký hợp đồng lao động.

Thử việc 02 tháng cho vị trí nhân viên văn phòng. Con số 02 tháng là thói quen từ luật cũ. Với công việc cần trình độ từ cao đẳng trở lên, mức trần là 60 ngày. Với trình độ trung cấp hoặc nhân viên nghiệp vụ, mức trần chỉ là 30 ngày.

Cho thử việc lần hai vì lần đầu chưa đánh giá được. Điều 25 quy định chỉ được thử việc một lần đối với một công việc. Ký lại lần hai cho cùng vị trí là vượt quy định.

Trả lương thử việc bằng 80% hoặc trả theo mức khoán không rõ căn cứ. Mức sàn là 85% mức lương của công việc đó. Cách xác định "mức lương của công việc đó" là điểm hay bị tranh cãi khi cấu trúc lương có nhiều thành phần.

Hết thời gian thử việc, người lao động vẫn làm tiếp mà không có văn bản nào. Đây là tình huống rủi ro nhất cho doanh nghiệp, vì quan hệ lúc này không còn là thử việc nữa nhưng cũng chưa có hợp đồng lao động rõ ràng.

Hai Cách Thỏa Thuận Thử Việc Và Hệ Quả

Khoản 1 Điều 24 Bộ luật Lao động 2019 cho phép hai bên thỏa thuận nội dung thử việc ghi trong hợp đồng lao động, hoặc thỏa thuận về thử việc bằng việc giao kết hợp đồng thử việc.

Hai lựa chọn này thường được coi là chuyện thủ tục. Thực tế chúng dẫn đến hai bộ hệ quả khác nhau.

Nên chọn cách nào

Không có câu trả lời chung. Ba yếu tố nên cân nhắc.

Với vị trí khó tuyển hoặc ứng viên có nhiều lựa chọn, ghi thử việc trong hợp đồng lao động là lợi thế cạnh tranh rõ ràng. Ứng viên có bảo hiểm ngay, không bị gián đoạn quá trình đóng khi chuyển việc.

Với vị trí tuyển số lượng lớn, biến động cao, hợp đồng thử việc riêng giảm chi phí và giảm thủ tục báo tăng báo giảm. Đổi lại doanh nghiệp phải có quy trình chặt để không quên ký hợp đồng lao động khi hết hạn.

Với chức danh quản lý thử việc tới 180 ngày, sáu tháng không có bảo hiểm là khoảng trống lớn. Nhiều doanh nghiệp chọn ghi trong hợp đồng lao động cho nhóm này, kể cả khi áp dụng hợp đồng thử việc riêng cho các vị trí khác.

Căn Cứ Pháp Lý

Bốn Mức Thời Gian Thử Việc

Điều 25 Bộ luật Lao động 2019 quy định thời gian thử việc do hai bên thỏa thuận căn cứ vào tính chất và mức độ phức tạp của công việc, nhưng chỉ được thử việc một lần đối với một công việc và bảo đảm bốn mức trần sau.

Mức trần được xác định theo yêu cầu về trình độ của vị trí công việc, không phải theo bằng cấp thực tế của ứng viên. Một người có bằng đại học ứng tuyển vị trí nhân viên nghiệp vụ thì mức trần vẫn là 30 ngày, vì mức trần gắn với công việc.

Ngược lại, doanh nghiệp không thể tự nâng yêu cầu trình độ của một vị trí đơn giản lên "cao đẳng trở lên" chỉ để được thử việc 60 ngày. Khi có tranh chấp, cơ quan giải quyết sẽ xem xét bản chất công việc, không chỉ dựa vào mô tả trong tin tuyển dụng.

Tiền Lương Thử Việc Và Mức 85%

Khoản 1 Điều 26 Bộ luật Lao động 2019 quy định tiền lương của người lao động trong thời gian thử việc do hai bên thỏa thuận nhưng ít nhất phải bằng 85% mức lương của công việc đó.

Hai câu hỏi hay phát sinh.

85% của khoản nào

Là 85% mức lương của công việc đó, tức mức lương mà người lao động sẽ nhận khi làm chính thức ở vị trí này. Cấu trúc lương càng nhiều thành phần thì càng dễ tranh cãi về việc khoản nào nằm trong cơ sở tính và khoản nào không.

Cách xử lý an toàn là ghi rõ trong hợp đồng: mức lương của công việc là bao nhiêu, mức lương thử việc là bao nhiêu, và tỷ lệ giữa hai con số. Khi đó không còn chỗ để suy diễn.

Các khoản phụ cấp và phúc lợi có phải giữ nguyên không

Luật chỉ đặt sàn cho tiền lương. Các khoản phụ cấp, thưởng và phúc lợi khác do hai bên thỏa thuận. Tuy nhiên nếu doanh nghiệp cắt hết mọi khoản ngoài lương trong thời gian thử việc thì nên ghi rõ ngay từ đầu, tránh việc người lao động hiểu khác.

Kết Thúc Thử Việc Và Quyền Chấm Dứt

Nghĩa vụ thông báo kết quả

Điều 27 Bộ luật Lao động 2019 quy định khi kết thúc thời gian thử việc, người sử dụng lao động phải thông báo kết quả thử việc cho người lao động.

Nếu thử việc đạt yêu cầu thì tiếp tục thực hiện hợp đồng lao động đã giao kết, hoặc phải giao kết hợp đồng lao động trong trường hợp hai bên đã ký hợp đồng thử việc riêng.

Quyền chấm dứt trong thời gian thử việc

Khoản 2 Điều 27 quy định trong thời gian thử việc, mỗi bên có quyền hủy bỏ hợp đồng thử việc hoặc hợp đồng lao động đã giao kết mà không cần báo trước và không phải bồi thường.

Đây là điều khoản có lợi cho cả hai bên, nhưng cần hiểu đúng phạm vi.

Ba Giới Hạn Doanh Nghiệp Hay Vượt

Giới hạn 1: chỉ được thử việc một lần với một công việc

Điều 25 nêu rõ điều này. Doanh nghiệp không được ký hợp đồng thử việc lần hai cho cùng một vị trí với cùng một người, dù lý do là chưa đánh giá đủ hay muốn kéo dài quan sát.

Trường hợp người lao động ứng tuyển sang một vị trí khác về bản chất công việc thì là công việc khác, không thuộc phạm vi cấm này. Nhưng ranh giới cần được xác định dựa trên nội dung công việc thực tế, không phải chỉ đổi tên chức danh.

Giới hạn 2: không áp dụng thử việc với hợp đồng dưới 01 tháng

Khoản 3 Điều 24 quy định không áp dụng thử việc đối với người lao động giao kết hợp đồng lao động có thời hạn dưới 01 tháng. Ký hợp đồng thời vụ hai tuần kèm điều khoản thử việc là làm sai.

Giới hạn 3: không kéo dài quá mức trần theo nhóm công việc

Bốn mức trần tại Điều 25 là cứng. Thỏa thuận vượt trần không có hiệu lực ở phần vượt, kể cả khi người lao động đã ký đồng ý.

Có Nên Thuê Luật Sư Không

Với doanh nghiệp có bộ mẫu chuẩn, tuyển dụng ổn định và không có tranh chấp, thì không cần luật sư cho việc thường xuyên.

Nên có luật sư trong bốn tình huống.

Khi xây dựng bộ mẫu hợp đồng thử việc cho nhiều nhóm vị trí. Bốn mức thời gian, hai cách thỏa thuận và hệ quả bảo hiểm khác nhau nghĩa là một mẫu duy nhất không phù hợp cho mọi vị trí. Thiết kế đúng ngay từ đầu rẻ hơn sửa sau.

Khi có tranh chấp về việc chấm dứt trong hoặc sau thời gian thử việc. Ranh giới giữa "còn trong thời gian thử việc" và "đã thành quan hệ lao động chính thức" quyết định toàn bộ kết quả vụ việc, và ranh giới này thường không rõ trong hồ sơ.

Khi doanh nghiệp bị truy thu bảo hiểm xã hội cho giai đoạn thử việc. Cần xác định hình thức thỏa thuận đã áp dụng, thời điểm phát sinh nghĩa vụ và cơ sở tính. Đây là việc cần đối chiếu hồ sơ cụ thể, không thể trả lời chung.

Khi người lao động cho rằng bị chấm dứt vì lý do bị cấm. Chấm dứt thử việc vì lý do mang thai hoặc lý do phân biệt đối xử là nhóm vụ việc có hậu quả nặng, cần đánh giá kỹ cả về chứng cứ lẫn về hướng xử lý.

5 Sai Lầm Thường Gặp

Sai lầm 1: mặc định thử việc 02 tháng cho mọi vị trí

Bốn mức trần theo Điều 25 là 180 ngày, 60 ngày, 30 ngày và 06 ngày làm việc, xác định theo yêu cầu trình độ của công việc. Áp dụng 02 tháng cho vị trí chỉ cần trình độ trung cấp là vượt trần 30 ngày.

Sai lầm 2: cho thử việc lần hai với cùng một công việc

Điều 25 chỉ cho phép thử việc một lần đối với một công việc. Việc gia hạn hoặc ký lại lần hai cho cùng vị trí là vượt quy định, và phần thời gian thêm đó có thể bị xem là quan hệ lao động thông thường.

Sai lầm 3: nghĩ hợp đồng thử việc luôn không phải đóng bảo hiểm xã hội

Chỉ đúng với hợp đồng thử việc riêng. Nếu nội dung thử việc được ghi trong hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên thì phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc ngay từ thời gian thử việc.

Sai lầm 4: không thông báo kết quả thử việc

Khoản 1 Điều 27 đặt đây là nghĩa vụ của người sử dụng lao động. Không thông báo mà để người lao động tiếp tục làm việc sẽ tạo ra khoảng xám về tình trạng pháp lý, và khoảng xám này thường bất lợi cho bên soạn hồ sơ.

Sai lầm 5: quên ký hợp đồng lao động sau khi hết hạn thử việc

Với hợp đồng thử việc riêng, khi thử việc đạt yêu cầu thì phải giao kết hợp đồng lao động. Để người lao động làm tiếp mà không có hợp đồng nào là tình trạng rủi ro cao nhất, vì doanh nghiệp không còn văn bản nào xác định các điều kiện làm việc.

Câu Hỏi Thường Gặp

Thử việc tối đa bao nhiêu ngày?

Theo Điều 25 Bộ luật Lao động 2019 có bốn mức: không quá 180 ngày với chức danh quản lý doanh nghiệp; không quá 60 ngày với công việc cần trình độ chuyên môn từ cao đẳng trở lên; không quá 30 ngày với trình độ trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ; và không quá 06 ngày làm việc với công việc khác.

Hợp đồng thử việc có phải đóng bảo hiểm xã hội không?

Tùy hình thức thỏa thuận. Nếu hai bên ký một hợp đồng thử việc riêng thì trong thời gian đó không phát sinh nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, theo Nghị định 158/2025/NĐ-CP. Nhưng nếu nội dung thử việc được ghi trong hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên thì người lao động thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc ngay từ giai đoạn thử việc.

Lương thử việc thấp nhất là bao nhiêu?

Ít nhất bằng 85% mức lương của công việc đó, theo khoản 1 Điều 26 Bộ luật Lao động 2019. Nên ghi rõ trong hợp đồng cả mức lương của công việc và mức lương thử việc để tránh tranh cãi về cơ sở tính.

Công ty có được cho thử việc hai lần không?

Không, với cùng một công việc. Điều 25 Bộ luật Lao động 2019 quy định chỉ được thử việc một lần đối với một công việc. Nếu người lao động chuyển sang một vị trí khác về bản chất công việc thì đó là công việc khác, nhưng ranh giới phải dựa trên nội dung thực tế chứ không phải chỉ đổi tên chức danh.

Trong thời gian thử việc, công ty cho nghỉ có phải báo trước không?

Không. Khoản 2 Điều 27 Bộ luật Lao động 2019 quy định trong thời gian thử việc, mỗi bên có quyền hủy bỏ hợp đồng thử việc hoặc hợp đồng lao động đã giao kết mà không cần báo trước và không phải bồi thường. Tuy nhiên điều này không cho phép chấm dứt vì các lý do bị pháp luật cấm, chẳng hạn vì người lao động mang thai.

Người lao động tự nghỉ trong thời gian thử việc có bị phạt không?

Không. Quyền hủy bỏ tại khoản 2 Điều 27 áp dụng cho cả hai bên. Người lao động được nghỉ mà không cần báo trước và không phải bồi thường. Doanh nghiệp đưa điều khoản phạt hoặc buộc bồi thường chi phí đào tạo cho tình huống này cần xem lại tính hợp pháp.

Hết thời gian thử việc mà công ty không nói gì thì sao?

Khoản 1 Điều 27 đặt nghĩa vụ thông báo kết quả thử việc lên người sử dụng lao động. Khi hết hạn mà không có thông báo và người lao động vẫn tiếp tục làm việc thì quan hệ không còn nằm trong phạm vi thử việc, và quyền chấm dứt không cần báo trước tại khoản 2 Điều 27 cũng không còn áp dụng. Người lao động nên đề nghị doanh nghiệp xác nhận bằng văn bản.

Hợp đồng thời vụ ngắn ngày có được thử việc không?

Không. Khoản 3 Điều 24 Bộ luật Lao động 2019 quy định không áp dụng thử việc đối với người lao động giao kết hợp đồng lao động có thời hạn dưới 01 tháng.

Thời gian thử việc có được tính vào thâm niên không?

Tùy vào hình thức thỏa thuận và từng chế độ cụ thể. Nếu thử việc nằm trong hợp đồng lao động thì thời gian đó là thời gian thực hiện hợp đồng lao động. Nếu ký hợp đồng thử việc riêng thì đây là giai đoạn tách biệt và không được tính vào thời gian đóng bảo hiểm xã hội. Với các chế độ nội bộ của doanh nghiệp, cần xem quy định tại nội quy lao động hoặc thỏa ước lao động tập thể.

Kết Luận

Thử việc thường bị xem là thủ tục hành chính đơn giản, nhưng đây là giai đoạn có nhiều giới hạn cứng nhất trong quan hệ lao động: bốn mức thời gian, một mức sàn tiền lương, một lần duy nhất cho một công việc.

Quyết định quan trọng nhất lại nằm ở bước đầu tiên: chọn ghi thử việc trong hợp đồng lao động hay ký hợp đồng thử việc riêng. Hai lựa chọn này thay đổi hoàn toàn nghĩa vụ bảo hiểm xã hội, và thay đổi cả mức rủi ro khi hết hạn mà chưa kịp làm thủ tục tiếp theo.

Ba việc nên làm ngay. Đối chiếu bảng thời gian thử việc đang áp dụng với bốn mức trần tại Điều 25 theo từng nhóm vị trí. Kiểm tra có trường hợp nào đã hết hạn thử việc mà chưa ký hợp đồng lao động không. Rà lại quy trình thông báo kết quả thử việc, và chuyển sang thông báo bằng văn bản nếu đang làm bằng lời.